تبلیغات
رایحه قم - قم در نگاه روایات
قم در نگاه روایات
در فضلیت‏ شهر قم و اهل آن، روایات بى شمارى وجود دارد. علامه بزرگوار شهید قاضى‏ نورالله شوشترى در این زمینه مى‏ گوید:«اخبارى كه در فضلیت قم و اهل قم از رسول خدا(ص) و ائمه اطهار (علیهم السلام) روایت‏شده، فراوان است.» از این رو به ذكر گزیده‏ اى از آنها مى ‏پردازیم:

1- پیامبر(ص) فرمود: هنگامى كه به آسمان چهارم برده شدم، به گنبدى از لولو كه چهار ركن و چهار در داشت و گویا از حریر سبز بود، نگریستم. گفتم: جبرئیل، این گنبدى كه بهتر از آن را در آسمان چهارم ندیده ‏ام، چیست؟جبرئیل گفت: محبوبم محمد، این صورت شهرى است كه بدان قم گویند.در آن بندگان مؤمن خدا جمع مى ‏شوند و منتظر محمد و شفاعتش در روز قیامت و حسابرسى هستند. بر آنان غم و اندوه و ناراحتیها و ناخشنودیها وارد مى ‏شود...

در صورتى كه مقصود از ایمان ذكر شده در روایت‏ بالا، ایمان واقعى و مومنان راستین باشد، نمى ‏توان برداشت كرد كه تمامى افرادى كه در شهر قم هستند، همگى بنده مؤمن خدا مى باشند. چون افراد بى قید و بند همیشه از صدر اسلام تاكنون در این شهر بوده ‏اند و به سبب گناه و معصیت‏ خویش، اسباب نزول بلا بر این مكان مقدس را فراهم مى ‏كرده ‏اند. در روایتى به فراهم بودن اسباب بلا بر اهل قم در زمان امام رضا(ع) اشاره شده است. در این روایت مى ‏خوانیم: شخصى به نام زكریاى قمى عرض كرد: مولاى من، مى‏ خواهم از محلى كه خاندانم در آنجا هستند، به جایى دیگر بروم; چون مردم سفیه بسیار شده ‏اند.امام فرمود: این كار را نكن زیرا بلاها به واسطه تو از اهل قم دفع مى‏ شود، چنانكه بلا از مردم بغداد به وسیله ابوالحسن كاظم(ع) دفع مى ‏گردد.

سرزمین نجیبان
2-شخصى به نام حماد ناب گفت: به همراه جماعتى در حضور امام صادق (ع) بودیم كه عمران بن عبدالله قمى وارد شد. امام از او احوالپرسى كرد و خوشحالش نمود. وقتى او برخاست و رفت‏به ابى عبدالله (ع) عرض كردم: این چه كسى بود كه با او این گونه خوشرفتارى كردید؟ امام فرمود: او از جمله خاندان نجیبان یعنى اهل قم است. هیچگاه هیچ گردنكشى از طاغیان نسبت‏به آنان سوء قصد نمى ‏كند مگر اینكه خداوند او را در هم مى ‏شكند.

به فرض آنكه روایت فوق از امام صادق(ع) صادر شده باشد، مسلما منظور ایشان این نبوده كه هیچ حاكم و ظالم و گردنكشى گرچه براى مدتى كوتاه بر قم مسلط نشده و حكمرانى نكرده است. شاید مقصود امام این بوده كه به اصطلاح مقتضى براى نابودى جبارانى كه نسبت‏به قم سوء قصد داشته ولى موانعى چون گناه كه از سوى عده‏ اى از اهالى قم صادر شده، باعث گردیده كه حكام ظالم بر آنجا تسلط پیدا كنند. و اصولا با توجه به آنكه خداوند سرنوشت هیچ ملتى را تغییر نمى ‏دهد مگر اینكه خود آنان بخواهند. مى ‏توان استنباط كرد كه علت اصلى سلطه بیگانگان و ستمگران بر مردم قم و نیز بر ایران و دیگر كشورهاى اسلامى، چیزى جز كردار ناشایست آن یاجمعى از آنان و به فراموشى سپردن دستورات الهى نبوده است. خداوند در این باره فرموده است: «... ان الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم...» یعنى خداوند سرنوشت هیچ ملتى را دگرگون نمى ‏كند مگر اینكه آنان آنچه را كه در خودشان هست، تغییر دهند.

حجت‏ بلاد
3- امام صادق (ع) فرمود: خداوند به شهر كوفه بر دیگر شهرها احتجاج كرده و به مومنان آن سامان برغیر آنان از ساكنان شهرها. و خداوند به شهر قم بر سایر شهرها به واسطه اهالى آن بر تمامى ساكنان مشرق و مغرب از جن و انس اجتجاج كرده است. خداوند اهل آن را مستضعف (در دین) نمى ‏گذارد بلكه توفیقشان مى ‏دهد و تاییدشان مى ‏كند... زمانى مى ‏آید كه شهر و اهل قم بر دیگر مردم حجت‏ اند و آن در زمان غیبت قائم ماست تا ظهور او. اگر چنین نباشد، زمین ساكنان خود را فرو مى ‏برد. مسلما ملائكه دشواریها را از قم و ساكنانش دفع مى‏ كنند. هیچگاه گردنكشى نسبت‏به قمیان سوء قصد نمى ‏كند مگر آنكه درهم شكننده جباران او را نابود و به مصیبت‏یا درد سر یا دشمنى مشغولش مى ‏نماید. خداوند قم را از یاد سركشان در زمان حكومتشان مى ‏برد همانگونه كه آنان یاد خدا را به فراموشى سپردند.

معدن علم و فضل، قائم مقام حجت
4- زمانى امام صادق(ع) شهر كوفه رایاد كرد و فرمود: در آینده كوفه از مومنان خالى مى‏شود و علم و دانش بدان پشت مى ‏كند همچنانكه مار در لانه خویش پشت مى‏ كند. آنگاه علم در شهرى به نام قم ظاهر و آنجا معدن علم و فضلیت مى‏ شود به طورى كه دیگر به روى زمین كسى كه به امور دینى آگاه نباشد، پیدا نمى‏ شود. در آن زمان حتى زنان پرده نشین هم از مسایل دینى آگاهى دارند. و این هنگام نزدیك شدن ظهور قائم ماست.در آن هنگام خداوند قم و ساكنانش را قائم مقام حجت قرار مى ‏دهد. واگر چنین نباشد، زمین ساكنان خود را فرو مى‏ برد و دیگر بر روى آن حجتى باقى نخواهد ماند. در آن عصر علم از قم به دیگر نقاط جهان در شرق و غرب جارى مى ‏شود. لذا حجت‏ خدا بر مردم تمام مى‏ گردد به گونه ‏اى كه دیگر كسى یافت نمى ‏شود كه دستورهاى دینى و علم الهى بدو نرسیده باشد. آنگاه قائم (ع) ظهور مى‏ كند و وسیله انتقام و خشم خداوند بر بندگان مى ‏گردد؛ چون خداوند از مردم انتقام نمى‏ گیرد مگر بعد از آنكه حجت را انكار كنند.

استراحتگاه مومنان، ماواى فاطمیان
5- امام صادق(ع) فرمود: هرگاه بلا و ذلتى به شما رسید، به قم بروید. چون آنجا پناهگاه فرزندان فاطمه و استراحتگاه مومنان است. زمانى فرا مى ‏رسد كه اولیا و دوستدارانمان ازما مى‏ گریزند و دور مى‏ شوند تا به دوستى با ما شناخته نشوند و خون و داراییشان محفوظ بماند. این به نفعشان است.كسى نسبت‏به قم و ساكنانش سوء قصد نمى‏كند، مگر اینكه خداوند او را خوار و از رحمت‏ خویش دور مى‏ نماید.

بخش عمده این روایت مربوط به دوران خفقان آلودى است كه بر فرزندان فاطمه(ع) و شیعیان على (ع) در زمان خلفا و پادشاهان ستمگر غیر شیعى خصوصا سفاكان اموى و عباسى پیش از انقلاب اسلامى گذشت.

محل باز شدن در بهشت
6- صفوان یحیى فروشنده پارچه ‏هاى شاپورى گوید: روزى نزد امام كاظم (ع) (یا امام رضا(ع)) بودم كه نام قم و ساكنانش و تمایل آنان به حضرت مهدى (ع) به میان آمد. در پى آن امام رحمتشان فرستاد و فرمود: خداوند از آنان خشنود باشد. سپس افزود: بهشت داراى هشت در است و یكى از آنها از آن قمیان است. اهل قم بهترین شیعیان ما از میان دیگر شهرها هستند. خداوند دوستى ما را در سرنوشتشان آمیخته است.

آنچه در توضیح روایت‏بالا باید گفت، این است كه شیعیان قم در مجموع نسبت‏به شیعیان سایر نقاط بهتراند. بنابراین، توصیف و تعریف امام از اهل قم به اصطلاح از حیث مجموع من حیث مجموع است و ناظر به این معنا نیست كه فرد فرد اهل قم از مومنانى كه در سایر شهرها و سرزمینها به سر مى ‏برند، بهتر و برترند.

سرزمین مقدس
7- ابو مسلم عبدى گوید: امام صادق (ع) فرمود: خاك قم مقدس است و ساكنانش از ما هستند و ما از آنان. هیچگاه گردنكشى نسبت‏ به آنان سوء قصد نمى ‏كند مگر اینكه به كیفر خود شتاب ورزد، البته تا زمانى كه احوال خویش را تغییر ندهند. در آن صورت خداوند سركشان را بر آنان مسلط مى‏ كند. هان! اهل قم یارى دهندگان قائم ما هستند و به حق ما دعوت مى‏ كنند. راوى گوید: آنگاه امام سرش را به سوى آسمان بلندكرد و گفت: بار الها، آنان را از هر فتنه‏اى حفظ كن و از هر هلاكتى نجات ده.

از این روایت‏ شرافت و قداست ذاتى شهر قم استفاده مى ‏شود. یعنى از سخن امام به طور واضح مى ‏توان فهمید كه خاك قم از ویژگى خاصى برخور دار است و این ویژگى بدون در نظر گرفتن افراد و شخصیت هاى بارزى است كه در آنجا سكنا گزیده ‏اند.نكته بسیار جالبى كه در این روایت‏بدان تصریح شده، این است كه اهل قم تا زمانى كه كردار شایسته و اعمال پسندیده خود را ترك نكنند، مشمول رحمت الهى هستند و گردنكشان بر آنان سلطه پیدا نخواهند كرد. اما پس از ترك دستورهاى الهى و غوطه ور شدن در گناهان به خشم الهى دچار و حكام ستمگر بر آنان چیره مى‏ شوند.

مجمع انصار قائم آل محمد(ص)
8-عفان مى‏ گوید:امام صادق (ع) به من فرمود: آیا مى ‏دانى علت نامیده شدن این شهر به قم چیست؟ عفان عرض كرد: خدا و رسولش و شما داناترید.امام فرمود: این شهر قم نامگذارى شد چون مردمش با قائم آل محمد(ص) اجتماع و با او قیام، و براى او استقامت مى‏ كنند و یاریش مى ‏نمایند.

برخى درشرح این حدیث گفته ‏اند: از این حدیث و امثال آن، نقش اصلى مردم این سرزمین در حكومت جهانى حضرت مهدى (ع) روشن مى‏ گردد. هسته‏هاى اصلى انقلاب جهانى اسلام در دوران ظهور، از مردم ایران به ویژه مردم قم تشكیل مى‏شود. ازاین رو، زمینه سازى فرهنگى و تربیتى و گسترش معیارهاى راستین اسلامى میان توده‏ ها، ضرورتى حیاتى مى ‏یابد.تنها نمى ‏توان به این خرسند بود كه اینجا شهر افتخار آفرین قم و قیام است و فروغ عالم گستر حضرت معصومه (س) را بر سر دارد، و دیگر راحت زیست و تعهد و مسولیتى احساس نكرد.این نوعى ساده اندیشى است؛ زیرا با توجه به گذشته و حال و رسالتى كه قم در آینده بر دوش دارد، مسوولیتى بزرگ متوجه مردم این سامان است و باید شایستگى و تقواى بیشترى داشته باشند كه در خور این سرزمین و این بارگاه ملكوتى باشد و زمینه‏ هاى آینده فراهم گردد و نعمت قرب و زیستن در چنین مركزى ارج نهاده شود.و گرنه مسوولیت و كیفر افزونترى در كار خواهد بود؛ كه مقربان مسئولیتى عظیمتر دارند.

زهرا، سالمترین شهرها، بهترین مواضع
9- از امیر مومنان على بن ابى طالب (ع) در باره سالم‏ترین و بهترین شهرها و موضع ها به هنگام نازل شدن فتنه ‏ها و ظاهر شدن شمشیرها سؤال شد. حضرت فرمود: سالمترین نقاط در آن روز، شهر قم است. زمانى كه در خراسان اغتشاش روى دهد و میان مردم گرگان و طبرستان جنگ درگیرد و سیستان خراب شود، در آن هنگام سالمترین مواضع، شهر قم است. قم شهرى است كه از آنجا یاران بهترین مردم از جهت پدر و مادر و جد وجده و عمو و عمه بر مى ‏خیزند. آن شهر، زهرا نامیده شده است.

شهر انصار ائمه (ع)
10-از امام صادق (ع) روایت‏شده است كه فرمود: خراسانیان پرچم‏ هاى ما و اهل قم انصار ما و كوفیان میخ هاى ما و اهل این سواد ازما و ما از آنان هستیم.

حرم اهل بیت(ع)
11- امام صادق(ع) فرمود: خداوند حرمى دارد و آن مكه است. هان، رسول خدا حرمى دارد و آن مدینه است. آگاه باشید، امیر مومنان حرمى دارد و آن كوفه است. هان، حرم من و فرزندانم بعد از من قم است.

شهر پربركت
12-امام صادق(ع) فرمود: بر فراز قم فرشته‏ اى بالهاى خود را برافراشته است. هیچ گردنكشى نسبت‏به قم سوء قصد نمى‏ كند مگر آنكه خداوند او را نابود مى ‏نماید چنانكه نمك در آب نابود مى ‏شود. آنگاه امام به عیسى بن عبدالله اشاره كرد و فرمود: سلام خداوند بر اهل قم باد. خداوند سرزمینشان را به خوبى تبدیل كند. قمیان اهل ركوع و سجده و قیام و قعوداند. آنان فقیه و عالم و با شعور و اهل فهم و روایت هستند و عبادات را به خوبى به جا مى‏ آورند.

طبق سخن امام و دعایى كه ایشان در حق مردم قم فرموده است، بایستى وضعیت كشاورزى این شهر بسیار خوب و پربركت ‏باشد در حالى كه خلاف آن مشاهده شده و حتى در برخى از زمانها آنان با كمبود آب هم مواجه بوده و مجبور شده‏ اند براى رفع آن نماز استسقاء بخوانند. پاسخ اجمالى این اشكال پیشتر ذیل برخى از روایات گذشت. آنچه در اینجا به بیانى دیگر مى ‏توان گفت، این است كه دعاى امام صادق(ع) گرچه در حق هركس و هر گروهى كه باشد، به اجابت مى‏ رسد، لیكن این در صورتى است كه مانعى به وجود نیاید. مانعى كه در اینجا وجود دارد و از رسیدن نعمتهاى الهى و از جمله باران به مردم جلوگیرى مى‏ كند، گناهان است. به این حقیقت چنانكه پیشتر هم اشاره شد آیاتى نیز دلالت مى ‏كند.

كوفه كوچك
13- از امام صادق(ع) روایت ‏شده است كه فرمود: خداوند داراى حرمى است و آن مكه است. هان، رسول خدا حرمى دارد و آن مدینه است. آگاه باشید، امیرمومنان داراى حرم است و آن كوفه است. بدانید كه قم كوفه كوچك است...در این روایت قم، كوفه كوچك دانسته شده است. بر این اساس، احادیثى كه در شرافت كوفه وارد شده، شامل قم هم‏ خواهد بود.برخى از پژوهشگران در توضیح روایت فوق گفته‏ اند: شاید منظور این باشد كه بعد از ظهور حضرت بقیه‏ الله ارواحنا فداه كوفه پایتخت‏ حكومت جهانى آن حضرت خواهد بود در آن موقع قم دومین پایگاه حكومت‏ حقه خواهد بود. و شاید به همین جهت است كه عاشقان دلباخته حضرتش در دوران غیبت‏به مسجد سهله در كوفه و مسجد صاحب الزمان در جمكران قم رهنمون مى ‏شوند. از این حدیث، ظمت‏ شهر كوفه نیز به خوبى روشن مى ‏شود كه قم را با آن همه عظمتى كه دارد، «كوفه كوچك‏» نامیده ‏اند.

اسامى شهر قم
با توجه به روایات ائمه(ع) 25 نام و عنوان و صفت‏براى این شهر مقدس ذكر گردیده است.

1) قم 2) ارض جبل 3) سرزمین نجیبان 4) حجت‏بلاد 5) معدن علم و فضل 6) قائم مقام حجت 7) منزل آل محمد 8) جایگاه شیعیان 9) استراحتگاه مومنان 10) ماواى فاطمیان 11) پناهگاه شیعیان 12) محل باز شدن در بهشت 13) سرزمین مقدس 14) مجمع انصار قائم آل محمد 15) قطعه‏اى از بیت المقدس 16) زهرا 17) سالمترین شهرها 18) بهترین مواضع 19) بحر 20) معدن شیعیان 21) بلد امین 22) شهر انصار ائمه 23) حرم اهل بیت 24) شهر پربركت 25) كوفه كوچك